Trong kiến trúc nhà gỗ truyền thống, ngũ phúc là một hình tượng quen thuộc thường xuất hiện trên các cấu kiện. Vậy ngũ phúc là gì?, bắt nguồn từ đâu và vì sao lại trở thành hoa văn đục chạm phổ biến trong nhà gỗ cổ truyền? Bài viết dưới đây sẽ giúp gia chủ hiểu rõ ý nghĩa từng yếu tố trong ngũ phúc và giá trị của hình tượng này trong không gian sống truyền thống.
Mẫu nhà gỗ 3 gian với khuôn viên sân vườn
Ngũ phúc là gì? Nguồn gốc và ý nghĩa
Ngũ phúc là gì là thắc mắc chung của nhiều gia chủ vì đây là chi tiết được đục chạm phổ biến trên cấu kiện nhà gỗ. Đây là khái niệm xuất phát từ tư tưởng Nho giáo phương Đông, chỉ năm điều phúc lành cốt lõi mà con người luôn hướng tới trong cuộc sống bao gồm: Phúc – Lộc – Thọ – Khang – Ninh. Các yếu tố này được hiểu theo nghĩa gần gũi là: sống có phúc đức, đủ đầy vật chất, khỏe mạnh, an cư và gia đạo yên ổn.
Ý nghĩa của ngũ phúc nằm ở sự cân bằng giữa tinh thần và vật chất, giữa đời sống cá nhân và gia đình, thể hiện mong ước về một cuộc sống ổn định lâu dài. Chính vì vậy, ngũ phúc thường được chạm trổ trong nhà gỗ và được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Ý nghĩa từng yếu tố trong ngũ phúc theo quan niệm truyền thống
Để hiểu đầy đủ ngũ phúc là gì, gia chủ cần hiểu rõ ý nghĩa của từng yếu tố. Mỗi chữ trong ngũ phúc phản ánh một khía cạnh quan trọng trong đời sống theo quan niệm truyền thống, từ phúc đức, tài lộc đến sức khỏe và sự ổn định lâu dài.
Phúc
Người xưa quan niệm, gia đình có Phúc là gia đình bình yên, ít biến động, con cháu biết trên biết dưới, đời sống không cần phải quá dư giả nhưng ổn định và lâu dài. Phúc còn được xem như kết quả tích lũy lâu dài từ lối sống, đạo đức và cách giữ gìn gia phong. Vì vậy, Phúc chính là yếu tố bền vững chứ không phải sự thuận lợi nhất thời.
Lộc
Lộc trong ngũ phúc mang nghĩa rộng hơn khái niệm tiền bạc. Lộc là khả năng tạo ra của cải một cách đều đặn, có hướng đi và có điểm dừng. Người có Lộc là người làm ăn thuận lợi, nghề nghiệp ổn định, thu nhập đủ để chăm lo cho gia đình và duy trì nếp sống lâu dài. Lộc ở đây sẽ đến từ công sức, nghề nghiệp phù hợp và không gây xáo trộn cho gia đình. Đây là lý do lộc luôn được đặt trong tổng thể ngũ phúc thay vì đứng riêng lẻ.
Thọ
Thọ tượng trưng cho cuộc sống lâu dài, sức khỏe dồi dào. Người xưa coi thọ là phúc lớn vì người cao tuổi chính là trụ cột tinh thần, giữ gìn nề nếp và truyền kinh nghiệm sống cho con cháu. Thọ vì vậy gắn liền với sự kính trọng, đạo hiếu và mối quan hệ bền chặt giữa các thế hệ.
Khang
Khang được hiểu là sức khỏe ổn định, ít bệnh tật, cuộc sống hằng ngày diễn ra thuận lợi. Khi có Khang, con người mới đủ sức lao động, chăm lo cho gia đình và duy trì cuộc sống. Người xưa rất coi trọng chữ Khang, vì nếu thường xuyên đau ốm thì dù có tiền bạc hay sống lâu cũng khó hưởng trọn vẹn. Vì thế đây chính là yếu tố giúp cuộc sống diễn ra suôn sẻ và ít gián đoạn.
Ninh
Ninh mang nghĩa yên ổn và ổn định, chủ yếu nói đến sự bình yên trong cuộc sống và trật tự trong các mối quan hệ. Ninh không gắn với một khía cạnh cụ thể như tiền bạc hay sức khỏe mà thể hiện trạng thái cân bằng, ít biến động và ít xung đột. Trong ngũ phúc, Ninh là yếu tố giúp con người an tâm sinh sống, duy trì nếp sống lâu dài và tránh những xáo trộn trong cuộc sống.
Các cấu kiện đục chạm ngũ phúc trong nhà gỗ
Trong kiến trúc nhà gỗ cổ truyền, ngũ phúc thường được đục chạm trên những cấu kiện quan trọng, dễ quan sát. Việc lựa chọn vị trí thể hiện ngũ phúc vừa mang ý nghĩa thẩm mỹ, vừa gửi gắm lời chúc về cuộc sống đủ đầy, yên ổn và bền lâu cho gia chủ.
- Cửa bức bàn: là một trong những vị trí phổ biến nhất để thể hiện hình tượng ngũ phúc. Ngũ phúc lâm môn thường được chạm khắc bằng hình ảnh 5 con dơi bay quây quanh chữ Phúc, đặt ở ngay lối vào nhà gỗ. Năm con dơi này tượng trưng cho năm phúc tụ hội, mang ý nghĩa phúc lành đến nhà, cuộc sống trọn vẹn và hài hòa.
- Cuốn thư ngũ: phúc thường được đục chạm tại gian thờ. Trên cuốn thư, hình tượng ngũ phúc được thể hiện tinh tế thông qua các chi tiết dơi kết hợp với đồng xu, biểu trưng cho phúc lành, tài lộc và sức khỏe. Chính vì ý nghĩa tốt đẹp và bố cục hài hòa, cuốn thư ngũ phúc là cấu kiện được nhiều gia chủ và đơn vị thi công nhà gỗ ưa chuộng.
- Án gian: Đây cũng là cấu kiện thường được chạm khắc họa tiết này trong nhà gỗ cổ truyền. Án gian đặt tại gian thờ, là vị trí dễ quan sát khi bước vào nhà nên việc đục chạm ngũ phúc tại đây mang ý nghĩa đề cao phúc đức và sự ổn định lâu dài của gia đình.
>> Xem thêm: Ý nghĩa của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên trong gia đình Việt
Việc đục chạm ngũ phúc trong nhà gỗ chính là một cách để thể hiện mong muốn gìn giữ phúc đức, tài lộc, sức khỏe và sự yên ổn cho gia đình qua nhiều thế hệ. Hiểu đúng ngũ phúc là gì cũng chính là cách nhìn sâu hơn vào giá trị văn hóa, tinh thần được gửi gắm trong kiến trúc nhà gỗ cổ truyền Việt Nam.
Thông tin về nhà gỗ Phúc Lộc
Số điện thoại: 0973812666
Nhận tư vấn thiết kế: Th.s kiến trúc sư Nguyễn Huy Khiêm
Xưởng sản xuất: xã Hạ Bằng, Tp Hà Nội (dưới chân núi chùa Tây Phương)
>Tham khảo những video hay về nhà gỗ cổ truyền
>Tham khảo những tin tức về nhà gỗ Bắc Bộ
